themersonOd 25 kwietnia w holu głównym CINiB-y prezentujemy wystawę pod tytułem Gaberbocchus Press. Niezgoda na konformizm. Projekt ten pokazuje dorobek wydawniczy Franciszki i Stefana Themersonów – polskich twórców awangardowych, od 1942 r. mieszkających na stałe w Londynie.

W 1948 r. ci wszechstronni artyści (Franciszka – malarka, ilustratorka książek, scenograf; Stefan – poeta i prozaik, filozof, eseista, twórca eksperymentalnych filmów awangardowych, fotograf, rysownik, kompozytor) założyli Wydawnictwo Gaberbocchus. Niedługo później dołączyły do nich – Gwen Barnard, malarka, oraz Barbara Wright, tłumaczka literatury francuskiej. Nazwa oficyny pochodzi od zlatynizowanego imienia Dżabbersmoka (Jabberwocky) z powieści Lewisa Caroll’a O tym co Alicja odkryła po drugiej stronie lustra, którego pierwsze publikacje były drukowane na ręcznej prasie w domu Themersonów.

Gdyby natomiast wiedział pan o manuskrypcie, tak śmiałym w swej artystycznej ekspresji, że żadne z szanowanych wydawnictw nie chce go przełknąć, Gaberbocchus Press z przyjemnością się nim zainteresuje, nie zważając, czy został napisany przez koczownika czy osadnika, mężczyznę czy kobietę, żołnierza, żeglarza, balwierza czy piekarza.

Stefan Themerson, fragm. Listu do sekretarza Komitetu ds. Pisarzy na Obczyźnie

Dla Themersonów poligrafia to sztuka. Każda książka Gaberbocchusa – podkreślał żartobliwie Stefan – to mała nierządnica-intelektualistka umiejąca zrobić ci dobrze w chwilach kryzysu umysłowego. Książki Gaberbocchusa nie można pożyczyć, można ją tylko posiąść.

Twórcy wydawnictwa stawiali na tzw. „bestlookery”, czyli publikacje, mające wywoływać doznania estetyczne. Franciszka, pełniąca rolę dyrektora artystycznego, opracowywała projekty okładek, ilustrowała. Stefanowi–redaktorowi zależało przede wszystkim na podniesieniu wartości informacyjno-estetycznej drukowanych tekstów. Książki stworzone pod szyldem Gabbersmoka były unikatowe, niekonwencjonalne i nowatorskie, miały swoich miłośników i przeciwników, a działalność oficyny oraz związanego z nią salonu artystycznego (1957-1959) była swoistym novum dla londyńskiego, dość konserwatywnego, środowiska literackiego.

Wydawnictwo prowadzone przez Themersonów zostało uznane za najważniejszą, w Wielkiej Brytanii, oficynę artystyczną lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku. W 1979 roku, z powodu trudności finansowych, artyści przekazali ją w ręce przyjaciela Jaco Groota. Gaberbocchus+De Harmonie działa do dziś w Amsterdamie.

Wystawę przygotowano w oparciu o Kolekcję Franciszki i Stefana Themersonów, która stanowi część zbiorów Biblioteki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Tworzą ją materiały przekazane do Katowic z londyńskiego Themerson Archive przez Jasię Reichardt i Nicka Wadley'a. Zbiory te obejmują m. in. książki Themersonów, publikacje wydawnictwa Gaberbocchus prowadzonego przez Themersonów w Londynie, oryginalne rysunki Stefana i Franciszki, projekty okładek książkowych, fotografie, bogaty zbiór obcojęzycznych czasopism awangardowych, rękopisy i maszynopisy, plakaty, a także memorabilia.

Wystawa ma charakter popularyzatorski. Stawia sobie za cel upowszechnienie Kolekcji, w szczególności części dotyczącej wydawnictwa Gaberbocchus.

Organizatorzy wystawy: Biblioteka Uniwersytetu Śląskiego, Centrum Informacji Naukowej i Biblioteka Akademicka w Katowicach.
Scenariusz wystawy, koncepcja plastyczna i opracowanie graficzne: Marzena Smyłła, Katarzyna Wyszyńska

ZAPRASZAMY!

Materiał graficzny wykorzystany w artykule: Franciszka Themerson, Gaberbocchus, logo wydawnictwa.

Plansza tytułowa wystawy na środku tytuł i grafika, pod spodem logo CINiB-y oraz wydawnictwa

Udostępnij